Trong thời đại công nghệ số ngày nay, các khoá học mở đại trà trực tuyến (Massive Open Online Course – MOOC) là một trong những nguồn tài nguyên tự học bổ ích cho bất cứ ai có nhu cầu bồi dưỡng, nâng cao năng lực của bản thân về nhiều lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống và công việc. Có thể kể tên một số hệ thống MOOC nổi tiếng và có nhiều người học như Coursera, edX, FUN MOOC,… Cách thức tổ chức và điều kiện tham gia các khoá học dưới dạng MOOC thay đổi tuỳ theo từng hệ thống, có thể miễn phí hoàn toàn, cũng có thể thu phí dưới nhiều dạng khác nhau.

Có hai loại MOOC:

• cMOOC (connectivist Massive Online Learning Courses – Các khóa học trực tuyến đa dạng về tính liên kết), cho phép phát triển năng động các tài liệu nghiên cứu. Thay vì có một bộ tài liệu đọc và giáo trình được lên kế hoạch trước, tài liệu sẽ được phát triển thông qua các cuộc thảo luận và hợp tác trực tuyến giữa những người học tham gia khóa học trên toàn cầu.
• xMOOCs (extended Massive Online Open Courses – Các khóa học mở rộng trực tuyến mở rộng) có cấu trúc khóa học cụ thể và tài liệu được thiết kế trước. xMOOCs có mục đích là người dùng phải có được chứng chỉ sau khi học. Thường có một khoản chi phí liên quan đến việc lấy các chứng chỉ và tài liệu cho các khóa học này. Không giống như trường hợp của các cMOOC, sự hợp tác của người học trong các khóa học như vậy là khá hạn chế. Nó chỉ giới hạn trong việc tham khảo ý kiến ​​của nhau, đặt câu hỏi và nhận trợ giúp.

^{_{2/ MOOC hoạt động thế nào?}}

Các MOOC thường có ngày bắt đầu và ngày kết thúc cụ thể, thường không quá dài như các khóa học đại học truyền thống. Khóa học trực tuyến mở, các MOOC thường tuyển sinh hàng trăm, thậm chí hàng nghìn người học cùng một lúc. Để phù hợp với số lượng người học lớn như vậy, các lớp học này thường cung cấp đăng ký mở – tức là đăng ký quanh năm hoặc trong một khung thời gian được xác định – và có cả hình thức học tập theo nhịp độ riêng (self-paced learning).

Trong MOOC, bạn sẽ sử dụng nhiều phương tiện trực tuyến và các công cụ tương tác để tương tác với những người dạy và những người học khác. Các phương tiện có thể bao gồm các bài giảng video, bài báo, thảo luận, bài tập và mạng xã hội.

Với hình thức tự học theo nhịp độ, bạn học bằng cách xem các bài giảng và hội thảo trên web được ghi sẵn thay vì tham dự các phiên trực tiếp và tương tác không đồng bộ với người hướng dẫn và đồng nghiệp thông qua bảng tin. Tùy thuộc vào MOOC, có thể có các bài tập hàng tuần được các sinh viên khác đánh giá bằng cách sử dụng phiếu đánh giá đã thiết lập. Ngoài ra còn có một hình thức đánh giá phổ biến khác là chấm điểm tự động. 

Không giống như các khóa học đại học truyền thống, hầu hết các MOOC đều có sẵn miễn phí. Một số có thể có một khoản phí đăng ký nhỏ nếu bạn muốn lấy chứng chỉ xác nhận hoàn thành khóa học. Có những trường hợp bạn cũng có thể phải trả tiền cho tài liệu học tập, nhưng hầu hết các trường đại học sẽ cố gắng cung cấp chúng trực tuyến miễn phí.

3. Ưu điểm và hạn chế của mô hình MOOC

Những ưu điểm của mô hình MOOC

Tuy được xem như là bước ngoặt của sự phát triển trong nền giáo dục, nhưng mô hình này không thể thay thế hoàn toàn mô hình dạy học truyền thống. Mặc dù vậy, chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích to lớn do chính mô hình MOOC mang lại nhờ những ưu điểm chính sau:

• Đi theo xu thế phát triển hiện đại của CNTT, phá bỏ rào chắn về thời gian và vị trí địa lý của người học. Chỉ cần có mạng, người học có thể tham gia học tập.

• Người học được tiếp xúc với các khoá học chất lượng, được giảng dạy bởi các giáo sư của các trường ĐH hàng đầu thế giới. Vì tính kết nối toàn cầu, người học có cơ hội học tập và giao tiếp với cộng đồng quốc tế.

• Mang tính chất đại trà, góp phần giảm ngân sách đầu tư vào đào tạo của quốc gia. Do các khoá học chủ yếu dựa vào công nghệ đa phương tiện nên các tài nguyên học tập có tính tái sử dụng cao như: video, ebook…

• Không cần phải chứng thực trình độ hay bằng cấp mới có thể tham gia các khoá học trực tuyến, kích thích phương pháp tự học và hỗ trợ triết lý học tập suốt đời.

Những hạn chế và thách thức của mô hình MOOC

Trào lưu học tập trên nền tảng MOOC nhanh chóng lan toả khắp nơi trên thế giới. Bên cạnh sự ủng hộ nhiệt tình của nhiều người là những ý kiến trái chiều, phản ánh những hạn chế của hệ thống MOOC:  

• Ngôn ngữ là vấn đề đầu tiên được đề cập đến trong mô hình MOOC. Hiện nay, các khoá học và các trường ĐH liên kết chủ yếu tập trung ở các quốc gia phương Tây, do đó ngôn ngữ chính quy áp dụng cho các khoá học vẫn là tiếng Anh. Đây là một trở ngại lớn cho người học khi tiếng Anh không phải ngôn ngữ chính của họ.

• Dễ gây ra tình trạng nhiễu thông tin trong quá trình học do số lượng học viên tham gia quá đông. Trả lời những bình luận, nhận xét, câu hỏi của hàng nghìn học viên là một thách thức lớn cho người dạy và trợ giảng. Không thể tương tác trực tiếp như một lớp học chính quy.

• Đến với MOOC, người học phải trang bị kỹ năng tự học và phải có tính kỷ luật cao. Ngoài ra, vấn đề thi cử và kiểm tra là thách thức lớn của mô hình này, khi mà số lượng học viên quá đông và hầu hết phân tán khắp nơi trên thế giới. Hơn nữa, vấn đề cấp chứng chỉ và đảm bảo chất lượng vẫn còn bị bỏ ngỏ trong mô hình này.

4. Kết luận

Được hình thành và phát triển trong gần một thập kỷ qua, MOOC được xem là một hiện tượng và là trào lưu mới trong giáo dục hiện đại. Nó đã để lại nhiều dấu ấn sâu sắc trong sự phát triển ngành giáo dục, với tiêu chí mang nguồn tri thức mở chất lượng đến với số đông người học. Với lợi ích to lớn do MOOC mang lại, hàng loạt các hệ thống lớn đã ra đời không chỉ ở quê hương của MOOC là Hoa Kỳ, mà còn lan rộng đến các quốc gia khác trên toàn thế giới.   

Mặc dù được tiên đoán như là bước nhảy vọt trong công nghệ dạy học, nhưng bản thân MOOC vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế nội tại chưa khắc phục được. Vấn đề về ngôn ngữ, tài chính, chất lượng, thói quen vẫn đang là rào cản lớn đối với các quốc gia đang phát triển trong đó có Việt Nam. MOOC vẫn đang từng bước trưởng thành và là xu hướng dạy học của tương lai. Hiện tại, MOOC vẫn đang là mô hình lý tưởng và nên áp dụng kết hợp mô hình này với mô hình dạy học chính quy truyền thống để phát huy tối đa thế mạnh của cả hai mô hình.